Bildtspraak

Aigen belang

Door de redactie van de Bildtse Post

Groat binne de fraagtekens die’t wij hewwe foor de toekomst. Hoe houwe wij ôns lucht skoan en wer hale wij straks ôns enerzy weg. Saken der’t wij daagliks met opskeept worre.

Geleerden die’t hur al in alle tiden fan de geskidenis hier met doende houwe, binne faak foor feul geld deur ândere lânden (om)kocht. Soa waar de atoomgeleerde Einstein al fòòr de oorlog naar Amerika ferhuusd. Syn kinnis worde brúkt foor de atoombom, die’t later op Hiroshima fiel. Wer’t nou nag, 76 jaar later, elke dâg slachtoffers fan te betreuren binne. Einstein wist sels ok wel dat d’r an syn útfining fan ‘t atoom, òk nadelen kleefden.

Waren wij in de beginjaren foor wat wermte anwezen op droogde mis en sjudden, al gau kwam steenkoal, turf, hout en peteroaly. Nag daagliks hange wij massaal an de pomp om bezine of lade de auto op met elektrys. Maar ok elektrise sintrales motte fan brandsof foorsien worre! ‘t Likent soms at mînsen dat willens en wetens fergete wille.
Maar fòòr alles motte wij motte ôns haaste, wille wij ôns leven hier op deuze planeet nag wat leefber houwe, sien ‘t toenimmende smelten fan snee en iis en de groate gefolgen die’t dat foor ôns lând hewwe sil. Maar altyd hewwe d’r mînsen weest die’t hur înset hewwe om wat út te finen. Hoe’t je met minder of ‘n ânder soort enerzy ‘n moter/mesine in beweging krije kinne.

Ok in Frysland houde ooit ‘n man him met sokke saken doende. In de buurt fan Steenwyk weunde om 1934 hine ‘n sekere Johannes Wardenier die’t ‘n brandstofloaze moter útfonnen had, saai-y. De tweede wereldoorlog waar in alle hevighyd losbursten at Wardenier dwongen wort om foor de Dútsers in ‘n granatefebryk in Hannover te werken.

Tot an die dâg werkte Wardenier an de moter in de skuur achter ‘t huus fan syn hait. Na ‘n bombardemint op Hannover flucht hij na België en komt der in kontakt met ‘n fersetsgroep die’t sorgt foor distribússy fan belangrike pepieren. In Nijmegen loopt hij tun de lamp bij ‘n kontrôle, met ‘n tas fol bonkaarten. ‘n Week later is hij al in Buchenwald met brokene ribben, opswollene ogen en ‘n kneusde knieskiif.
Wardenier geeft niks meer foor syn leven at tidens ‘n ferhoor sels syn pezen in de rûg deursneden worre. Hij hoopt dat-y storve mâg om út dut lijen ferlost te worren. Maar dan gebeurt wat wonderbaarliks. Op ‘n dâg gaat de seldeur open en hoort hij in syn aigen taal een sêgen: "Wardenier, je gaat met mij mee." ‘n Man, kreas in ‘t pak, nimt Wardenier in ‘n ambulânse die’t klaar staat, met werom na Nederland.
Hij wort opnommen in ‘t sikenhuus fan Eindhoven. Der hoort hij foor de eerste keer wie’t him út de gefangenis befrijd het, ‘n bekind persoan fan ‘t gloeilampefebryk. Maar at Wardenier na ferloop fan tiid aindlik weer thús komt, is syn moter weg!

Op 11 novimber 1983 komt de Volkskrant met ‘t bericht dat ‘t ontwerp fan de Sterlingmoter in produksy komt bij Philips in Eindhoven. Johannes Wardenier is dan al, in 1960, sturven. Sels in de Westhoek worde der andacht an besteed. Sake skreef ‘t foor Germ van Tuinen, baide oud-Broedertrouw mannen ‘t folgende:

Ha, ha, ha, we gaan naar Wolvega. Daar is te zien, een wonderbaarlijke machien. Die zal lopen zeer geducht, op samengeperste lucht. Wie dat gelooft, heeft zeker wel kaf in zijn hoofd. Men zeit, ‘t is crisistijd. Men rijdt in bussen, in het zachte kussen. Met zijden jurken en wijn ontkurken. Och, men zeit, ‘t is crisistijd. Maar vroeger was het met flijt crisistijd.

Ons omme Pyt, 90 jaar oud, kon ‘t foor mij út de kop nag opsêge.

Janne Kuiken

Buienradar.nl

Bildts Filmhuus:



Podcast Nag even Bildts:


Laatste columns



Buienradar.nl