Bildtspraak

Ferdinand Domela Nieuwenhuis

Door de redactie van de Bildtse Post

De lucht is vrij
Het licht is vrij
Omdat het ook de Aarde zij
Daar moeten wij naar streven

 Woorden fan Domela Nieuwenhuis, woorden die't hij met potload foorin 'n boeky skreven het as herinnering dat myn femily bij een fan syn bijeenkomsten waar.

Onder deuze regels staat syn handtekening, F. D. Nieuwenhuis. 't Boeky is in 1916 útgeven en 't hyt “Als Ge Vrede Wilt”.

In ‘n prot húshouwings in de Westhoek hong 't petret fan Domela in de dam tussen de fînsters. Ok in ôns femily waar dat 't gefal. Doe't in de oorlogsjaren hússoeking deen worde deur 'n Dútse soldaat, most op syn befel de foto der weghaald worre. Maar dat worde niet deen. In de tiid dat Domela leefde, waar 't gulle aarmoed bij 't groatste deel fan de befolking. En 't waar dan ok gyn wonder dat syn toespraken 'n groate infloed útoefenden op de útbuite en foor 'n hongerloan werkende erbaaiers.

Ons bep fertelde mij ferhalen fan de toestand, wer't de mînsen doe in ferkeerden. Troude frôly, meestentiids òk de jonge kines, mosten met naar 't lând om rônd te kommen, sels al liep soa'n frou 'op alle dagen', at se hoogswanger waar! Dan nàg most 't werk deurgaan. 'n Raiden korfy gong met naar 't lând, want 't kon gebeure, dat ‘t poppy der geboren worde.

Deur 'n wonder het ôns bep de Spaanse gryp overleefd. Se waar striidber en fooral heel soasjaal foelend. In hur aarmoedig bestaan had se in de oorlogsjaren ok nag twee onderdúkkers, soadat de buren fan doe teugen hur said hewwe: “Geertsy, wat mostòù nou met onderdúkkers. Hest ommers sels hest niks te freten.”

Dat daan ok bliken at bakker Jakkle Weidema út St.-Anne met de bôlkorf foor op de fyts de Ouwe-Dyk del kwam en naast bôl, ok boeken foor ôns bep metnam. Jakkle waar 'n heel soasjaal en polityk bewust man die't in die tiid lang in de Bildtse gemeenteraad sitten het.

De beelden fan ôns bep met Jakkle, drok debatterend an de keukenstafel, staan in myn geheugen grift! Jakkles witte beerd dat heftig op en del bewoog! Ik kin mij nòù wel indinke dat 't doe ok al gong over de misstanden in de wereld. Je mosten je d’r fan bewust worre, dat d'r foorútgang komme most, maar op 'n freedseme menier! At d'r gyn geld waar foor bôlgoed en ôns bep angâf dat se 'wel foorbij kon' gebeurde 't nag wel 's dat Weidema 'n bôl die't wij tunworig 'over datum'  noeme souwen, op de tafel delsmeet met de woorden “Hier! Want frete motst toch”. Ja, 't taalgebrúk waar ok fan die tiid, meskien wel soa worren deur de gebeurtenissen werin at se leve mosten.

Dat Domela Nieuwenhuis mèt derdeur hur 'man' waar! Opkomme foor de werkende massa die't in groate aarmoede sien most te overleven en fooral op de feengrônden in plaggehutten leve as in 'n hol in de grônd, as 'n soort ongedierte. Onmînslike toestanden.

Domela fersette him in alle hevighyd teugen deuze misstanden. En de keren dat hij toespraken in Nij Beets en omstreken houde, gong ôns bep met ‘n prot Domela-folgers der hine. Onderweegs sloaten hur hyltyd meer mînsen an. Bij de hele roete lâns worden se bewaakt deur marsisees die't met 't geweer in de anslag de stoet in de gaten houde.
Ferdinand Domela Nieuwenhuis waar 'n man fan overtuging, skriift Jan Meijers in syn “Domela, een hemel op aarde”. Hij liet 'n donderslag hore wer't de echo nag fan in de lucht hangt. Hij predikte “dat ware godsdienst inhield goed drinkwater, een goede woning, goede lucht, goed voedsel en goed onderwijs”.

In de tiid fan Domela mocht de erbaaiersbefolking nag niet stimme. Tunworig begint 't d'r op te likenen dat ’n heel prot mînsen, spitig genog, de infoed fan hur stim niet meer soa sitten sien.

De problemen fan doe binne nag làng niet oplost, meskien nag wel groater worren. Goed en súvver drinkwater, betaalbere weunings, de problemen in 't onderwiis en de heftige toestanden om ôns skoane lucht wer't wij ìn en fàn leve motte.

“Als Ge Vrede Wilt” koop je gyn moordwapens fan 80 miljoen dollar, wer't een uur fligen 28.000 euro kosse sil. Met dat geld kinne wij beter sikenhúzzen open houwe en sike mînsen en bejaarden hur thússorg weer werom geve. Onderwizers, ferplegend personeel en al die ândere hardwerkende mînsen goed en beter beloane!

Ferdinand Domela Nieuwenhuis. Ok na meer dan hondert jaar is d'r nag ’n hèèl prot werk te doen.

Janne Kuiken

Buienradar.nl


Laatste columns



Buienradar.nl