Bildtspraak

Gewoan

Door de redactie van de Bildtse Post

’t Waar Janna al faker opfâlen dat ‘t op ’t Bildt ’n komplimint is om ‘gewoan’ te wezen. At je over een sêge dat die ‘heel gewoan’ is, dan hoeft die der niet lilk om te worren. Ons mim fon fan de fryndinnen der’t ik met thús kwam altyd belangryk dat se ‘gewoan’ waren.

Doe ’t Janna súksesfol gewoan befonnen worde, begreep se niet krekt wat ’t inhoude, maar wist se wel dat ’t eerfol waar. At se in deuze krant over een leest die’t ‘heel besonder en dos soa gewoan’ waar, fraagt se mij: wat is op ’t Bildt gewoan? Werom is ’t goed om gewoan te wezen?

Ik dink d’r even over na en kin niet drekt ’n list aigenskappen bedinke, die’t hore bij gewoan te wezen. In elk gefal is Bildts ‘gewoan’ niet dat fan de BN’er die ondanks status en ânsien ‘dos gewoan bleven’ is. Myn eerste poging is om wat te fertellen over dat ongrypbere ‘Bildts aigene’, der’t - neffens dichter Thys Polstra - bij hoort: “rang en stand kin ons niks skele en krúppe en buge fine wy dom.”

Dat is nag wat sterker dan ‘doe maar gewoon, dan doe je al gek genoeg’. ’t Bildt is útsproken, soms sels militant anty-hiërargy. Ik ok. Niet een is hoger dan ’n ânder. Ongetwifeld sit der ’n klain fleuchy plattelânds-ressintimint deurhine: wij binne meskien klain of ’n úthoek, maar wij doen foor gyneen ônder. Wij rêde ons sels, wij hewwe niet een norig. Wees derom maar gewoan: niet te feul opfâle wille, niet elitêr doen of út de hoogte, niet te feul praatsys hewwe, niet overdrive of ânstelle, en seker niet pretînsjeus weze.

In ’t Amsterdam, der’t Janna opgroeide, gold eerder dat ‘gewoan’ niet goed genog is. ’t Betekent niks besonders hewwe, d’r niet útspringe, niet opfâle en dermet: niet de moeite wirrig weze. ’t Núvvere is fansels dat de ‘gewoane’ Bilkert niet alleen wel deeglik de moeite wirrig is, maar ok heel besonder is. ’t Is niet dat tunover de wil ‘iemand te wezen’ deur op te fâlen, ‘n Bildtse wil staan sou om gyneen te wezen, ok al wort opfâle al gau overdreven fonnen. Meskien dat de Bildtse besonderhyd meer lait in markante karakters dan in útsonderlike prestasys.
Dat is ok ’t soort besonderhyd, der’t ôns mim soa fan geniete kon. Befoorbeeld fan ’t niet buge willen fan ouwe mantsys, die’t alles op hur aigen menier doen motte, die’t alle beleefdheden late foor wat se binne, omdat se te oud binne foor die ônsin. ‘Machtig, jong!’ riep ôns mim dan.
In ’t plak fan wat besonders te kinnen, is markant weze eerder wat niet kinne: ôfwike, omdat je niet âns weze kinne as jesels. Besonder in de sin fan unyk, onferanderlik, út een stik. Dat is ’n echten een, sêge wij dan.

Soa sou de Bildtse útsonderlikhyd minder lêge in de wil om âns of ferskillend te wezen (want doen nou maar gewoan) en meer in de trotse ônwil om âns te wezen dan jesels. En meskien komt dat unike sels d’r ok des te beter út, at elkeneen toegelyk syn best doet om niet op te fâlen.

Die konklúzzy laat him like komys as traachys deurtrekke tot in ‘t absurde. De Bildtse besonderhyd as ônfermogen. Elkeneen is besonder in ’n spikerbroek, omdat gyneen him helendal draagt soa’t ‘t hoort. Wie’t dat wèl doet, is tè gewoan. Die mot maar ergens âns weune.

Johan de Jong

Buienradar.nl

Bildts Filmhuus:



Podcast Nag even Bildts:


Laatste columns



Buienradar.nl