Bildtspraak

Sipels of peren?

Door de redactie van de Bildtse Post

D’r is ’n Frys fersy dat de kerktoren fan Dainum besingt met de begintekst: ”Ja, Deinum hat in sipel op 'e toer”. Dat fâlt ok niet te ontkinnen, want om ferens kinne je sien dat de toren fan Dainum ’n prachtige sipelformige spits het. Deur die sipel is Dainum in heel Frysland bekind.

Maar is deuze sipel nou enig in syn form as bekroaning fan ’n toren of komt de sipel faker foor? Wat sneupen leert dat deuze form in de 16e eeuw heel gebrúklik waar.

De toren fan Dainum is tussen 1550 en 1567 boud. Op ’n ouwe Bildtkaart fan 1545 staan de kerken fan ’t Bildt alle drie tekend met torens met ’n sipelformige spits. En ok de kaart fan 1570 laat de Bildtse torens met ’n sipelformige spits sien.
Ok op ’n kaartsy fan ’t Nij Bildt út 1584, met de namen fan de pachters, het de toren fan Froubuurt ’n sipel. En d’r binne nag feul meer torens, die’t ’n sipel hewwe. Soa het ’t Poptaslot of Heringastate in Marsum sels twee sipels op syn twee torens. En ok de kerk fan Dronryp (de Alde Wite) het ’n klaine sipel. En in Franeker het ’t Martenahuus op de traptoren as bekroaning de form fan ’n sipel. In de westgevel staat ’t jaartal 1498.

Nou binne wij alleen nag maar in de gemeente Waddenhoek. Ok in de rest fan Frysland en in Nederland kinne wij in ferskaidne plakken de sipel op ’n kerktoren sien. In Workum staat op de stompe toren ’n sipel.
En in Bolsward staat op de nou ontmantelde toren fan ’t stadhuus ’n sipel. Op foorname húzzen en op sommige fooreanden fan boereplaatsen kinne je bovenop de skorstyns ’n openwerkte sipel sien. Ok bútten ôns drekte omgeving kinne je faak deuze form fan ôfdekking sien. In de stâd Grunningen het de Martinitoren ’n openwerkte sipel.
In de Stellingwerven het de toren fan Oldeholtpade ’n sipel. En in Dwingelo in Drinte het de dorpskerk ’n hele groate sipel, al wort die spits bij ’n rôndlaiding ’n peerformige bekroaning noemd. Sels in Seeland, in Flissingen, staat ’n toren met ’n sipel. ’t Torentsy fan ôns eerste minister in Den Haag het ’n sipel.

En hoe’t je deuze bekroaning fan torens en skorstyns ok noeme, sipel of peer, ik bin d'r wis fan dat deuze, faak sierlike boukundige topprestasy, nag feul faker foorkomt. Al sille d’r niet feul sipels soa besongen worre as de sipel fan Dainum.

 Aldert Cuperus

Buienradar.nl


Laatste columns



Buienradar.nl