Cultuur

Bildtse burgemeesters in Domela syn tiid (2)

Edo Bergsma (1892-1896), as ’n bok op ‘e haverkist

Door de redactie van de Bildtse Post

Fleden week hè wy sien dat burgemeester Arend Vlaskamp op syn fersoek eerfol ontslag kreeg en dat op 24 novimber 1892 Edo J. Bergsma, tot dan toe gemeente-siktaris in Idaarderadeel, installeerd worde. Fandaag part twee fan de sery over hoe’t ‘t burgemeester Bergsma op ’t Bildt fergong.

Burgemeester E.J. Bergsma (foto: argyf Bildts Aigene/Jelke de Jager)

Deur Klaas Dankert - Om anstoat foor te kommen waren d’r gyn feestlikheden bij ’t binnenkommen fan de nije burgemeester organiseerd. Alleen op ’n stik of wat partikulire húzzen wapperde de driekleur. Avens laat worde ’t onrustig op ‘e buurt. De Tijd skreef:

 “Eene schare jongelieden en opgeschoten jongeren verzamelde zich, die, socialistische liederen uitschreeuwende, het dorp doortrokken. In en naast een logement, hetwelk een weinig was geïllumineerd, werden glasruiten ingeworpen. Tegenover den burgemeester, met wiens benoeming ieder weldenkende is ingenomen, werd op straat eene zeer onbeleefde en zelfs uittartende houding aangenomen.”

Bergsma pakte ’t probleem fan de werkloashyd fortendalik op. In desimber al skreef-y ’n fergadering út in Froubuurt wer’t twintig boeren anwezig waren. Maar doe’t de fraag steld worde wie’t een of meer werkloazen foor syn rekening nimme wou gong d’r maar een hand omhoog. Deuze erfaring waar anlaiding om de bijeenkomsten in St.-Anne en St.-Jabik niet deur gaan te laten. Maar Bergsma gâf de moed niet op. Op 6 jannewary 1893 ston d’r ’n adfertîsy in de Luwter Krant, ôndertekend deur Edo Bergsma, Burgemeester van het Bildt, met ’n dringende útnoadiging an alle aigners fan landerijen op ’t Bildt om “thans met de huurders huuner eigendommen in overleg te treden en dezen bij te staan, ten einde onmiddellijk na het invallen van gunstig weder aan de veldarbeiders werk te verschaffen. … Door slooten te verbreeden tot opvaarten kan de productiviteit verhoogd en aan vele arbeiders werk en brood verschaft worden.” En in febrewary waar Edo Bergsma een fan de kontaktpersoanen wer’t je informasy krije konnen over werk in de haringfisserij.

Edo Johannes Bergsma, seun fan mr. Petrus Adrianus Bergsma (burgemeester van Oast-stellingwerf en derna gemeentesiktaris in Luwt) trouwde op 12 septimber 1893 in Nijmegen met Cornelia J. van der Moer. Op 30 septimber worde ’t paar op ’t Bildt – nou wél - feestlik inhaald. Bij Froubuurtstermôln wachtte ’n erewacht fan ses man op ’t peerd ‘m op. Op ‘e Prúlhoek ston ‘e mezyk al klaar en foor ’t gemeentehuus onder ’n erepoort boaden ’n paar maissys blommen en ’n krâns an. ’n Draaimôln en kynderspultsys ferhoogden ’t plezier. Avens optocht met mezyk en lampions en fuurwerk. De dâg worde ôfsloaten deur ’n konsert en in twee logeminten waar drokbesocht bal. ’t Echtpaar Bergsma kreeg een dochter, Anna.

In 1894 raakte de gemeente betrokken bij ’n hoogoplopende rûzy tussen de baide ‘nander bestridende kellezys fan kerkfoogden over de toegang tot de kerk en dermet over ’t kloklaaien. ’t Staken fan ’t kloklaaien geeft ’n prot argewasy, fooral onder de erbaaiers. Sij wisten nou niet meer wanneer at ’t etenstiid waar. “De eenige openbare tijdsaanwijzing is thans de postkar, die ’s middags te vier uur precies de plaats passeert”, ston in de Nieuwe Vlaardingsche Courant.  ’n  Fersoek met honderddartig hândtekens waar bij de raad inkommen om B&W op te dragen ’n oplossing te finen.

Foorsitter Bergsma nom dut hoog op omdat hij krekt alles in ’t werk steld had om as gemeente toren en klok over te nimmen soalang in hoogste instânsy nag gyn útspraak deen waar over ’t geskil tussen baide rûzymakende kelezys. En “De burgemeester, op alle mogelijkheden bedacht, heeft de nachtpolitie voorzien van ratels, om daarmede de ingezetenen te waarschuwen indien bij nacht brand ontstaat en de toren gesloten zou zijn.

In ‘e Luwter Krant fan drie febrewary 1896 leze wy dat Edo Bergsma, nou as foorsitter fan ‘e ôfdeling Het Bildt fan ‘e Ferening ‘Door arbeid tot Verbetering’ oppenij ’n brief an alle aigners fan boereplaatsen skriift werin-y ’n tal maatregels beplait om de toestand op ’t Bildt blivend te ferbeteren. Ophouwe met ‘koppelarbeid’, op elke 5 hektare bou een faste erbaaier anstelle, ’t erbaaiersgesin ’n hoeky irpellând in huur geve, elke erbaaier grâs, hooi en stroa beskikber stelle foor ’n skaap binne ’n paar fan ‘e anbefelings. Ok fynt de ferening, dat de lândaigners de huurders meer fastighyd geve motte.

Dutselde jaar komt d’r fan ‘e hând fan Edo Bergsma ’n brosjure út over de útfoering fan ‘e aarmenwet in Frysland, útgeven bij N. Miedema & Co in Luwt, priis: twee kwartsys. Hij konkludeert hierin dat de aarmoed op ’t Bildt maar ok in heel Frysland feul groater is as feerderop in ’t lând. Hij geeft ’n foorbeeld: in ’t hele lând is ’t tal lúkse peerden sont 1861-1870 stegen fan 5693 na 5943, in Overissel is ’t met 280 frijwel gelyk bleven maar in Frysland is ’t tal “weeldepaarden” in deuze perioade daald fan 301 na 159. De brosjure trekt ok lannelik frijwat andacht.

At ’t deur deuze skriverij komt of niet, maar bij Koaninklik Beslút fan 22 july 1896 – twee maanden na ’t útkommen fan de brosjure - wort E.J. Bergsma, met ingang fan 1 augustus benoemd tot burgemeester fan de gemeente Enschede, met toekinning fan eerfol ontslag as burgemeester fan de gemeente ’t Bildt. Der komme wy nije week op werom.

Enne… Graag ant 24 novimber in de Van Harenskerk bij ‘Domela op ’t Bildt’.

Burgemeester E.J. Bergsma (foto: argyf Bildts Aigene/Jelke de Jager)

Buienradar.nl


Laatste columns



Buienradar.nl