Cultuur

Bildtse burgemeesters in Domela syn tiid (5)

Edo Bergsma: de flam in de pan op ‘t Bildt (4)

Door de redactie van de Bildtse Post

Wij sloaten fleden week ôf met de rechtssaak teugen Jippe van der Ploeg út St.-Anne, die’t op ’n 'meeting' in Stiens skotten lost had. Die rechtssaak op 24 july 1893 trok landelik de andacht.

De Smalle Kant in ’t begin fan de forige eeuw. (bron: Bildts Aigene)

Deur Klaas Dankert -  Dieselde seumer waar d’r twee keer brând weest op ’t Bildt. In de Luwter Krant fan 27 juny 1893 ston ’n klain berichy: ‘Door eene onbekende oorzaak is in den afgeloopen nacht te St. Anna-Parochie eene hoeveelheid van 30,000 kilo heede (ruwe vlasvezel) in brand geraakt en geheel verteerd.  Ondanks de hevige hitte bleef de schuur van den eigenaar J. Schat, die in de onmiddellijke nabijheid stond, door een gepast en krachtig optreden der brandweer gespaard. Binnen korten tijd is het hier de tweede brand van dien aard, telkens op Zondag avond. De heede was te Hallum verzekerd.’ Gyn wonder dat an brandstichting docht worde.

Nachts De nachts foor Sundereklaas kraaide in St.-Anne de rooie haan in de kaptale plaats fan Jintje A. de Jong an de Súdderdyk. Kort nadat de brând ontston, sâgen twee jongkirls, J. Wiersma en K. Post, wat d’r te rêden waar. Se maakten de boer en de frou wakker en se konnen op ‘e tiid ’t fee los make. Alles wees op brândstichting: ‘Het ontstaan van den brand in de rietbedekking, het vinden van een flesch op het erf, waarin naar alle waarschijnlijkheid petroleum  is geweest, wijzen hier bijna met zekerheid op een gruwelijk vandalisme, dat niet alleen de schuur trof, doch ook het leven van menschen en vee in gevaar stelde.’

’n Sekere Cornelus Schot, boere-erbaaier worde, na ferhoor deur de burgemeester en de kaptain fan de marsisee, na Luwt overbrocht foor feerder ôndersoek. De ferdochte waar weedner en hait fan seuven, foor ’n part nag jonge kines. Een fan syn kines had de sundegavens nag peteroaly haald. ‘Intusschen heeft hij nog niet bekend, doch wel verklaard er geen doekjes om te willen winden, dat bij anarchist is.’

Komplot? - ’n Paar dagen later waar ’t alweer raak. Bij B.K. de Groot an de Smalle Kant in St.-Anne brandde ’t skuurtsy ôf en ok ’t hok fan buurman Jan Bekius gong d’r an. De krant wist te melden: ‘Meer en meer wint het vermoeden veld, dat men te doen heeft met een komplot van personen, en de gedachte is niet geheel zonder grond van waarschijnlijkheid, dat de brand van Donderdag-avond heeft moeten dienen als afleider voor de verdenking tegen den zich te Leeuwarden in hechtenis bevindenden S. Dat men meermalen bij de jongste branden de uitdrukking, zelfs uit den mond der vrouwen, kon hooren:  “ja, zoo moet het eerst komen, zal het beter worden," bewijst de stemming, die hier tegenwoordig onder een deel der bevolking heerscht.’

’t Is te begripen dat ’n prot mînsen ongerust waren en dat de plisy , maar ok de burgers, op hur openst waren. Op ’n prot boereplaatsen lieten se de hele nacht ’t licht brande. Een boer – en d’r worde beweerd, dat d’r meer waren – liet syn mînsen nachts dorse en overdâgs mochten se thús blive. Andere boeren skaften honnen, buldoggen, an.

Ok burgemeester Bergsma trof as hoofd fan de plisy meerdere maatregels. De ryksplisy worde fersterkt en ter beskikking steld an de burgemeester. De brigade- marsisee worde in syn geheel stasjoneerd in St.-Anne en St.-Jabik en waar fooral nachts in baide dorpen op ‘e dyk. De gemeenteplisy waar fersterkt met nachtwachters en de hele nacht bleef de straatferlichting an. ‘Veel ging de burgemeester er ’s nachts zelf op uit, gewapend in ieder geval met een hoorntje, dat de ingezetenen in hun bed konden aanhooren. En als hij zich deed horen op zijn surveillance, dan hadden de politiewakers te antwoorden door hun eigen hoorntje te laten spreken’, ston later te lezen in de Luwter Krant.

Klok fan ‘e slag - En dan sille je ok nag krekt sien dat de klok kuren fertoant. In de Nieuwe Rotterdamsche Courant skreef de korrespondint út St.-Anne: ‘Onze dorpsklok, die lijdt aan de kwalen des ouderdoms en nog al eens van slag geraakt, had deze week eenmaal de guitigheid 's middags te één uur twaalf te slaan, waardoor velen verschrikt naar buiten liepen, vragende òf en waar er brand was.’

Gelukkig woei de draiging ok weer over. Cornelus Schot kon na tien dagen in de plisysel weer na huus. De hondert gulden premy fan de Ofsier fan Justisy en sels de dúzzend gulden, útloofd deur de  “Brandwaarborgmaatschappij Hallum” foor degene die’t informasy geve kon om de dader(s) te pakken, haalden niks út. Wie’t ferantwoordlik waren foor de brânden bij Elzinga, Schat, De Jong en De Groot, der is men nooit achterkommen.

Al met al slim roerige tiden op ’t Bildt soa tussen 1890 en 1895; letterlik en figuurlik ‘de flam in ‘e pan’. Maar om nou te sêgen dat d’r iderkeer weer skoaten worde en geregeld plaatsen in ‘e brând stonnen, soa’t Bergsma him herinnerde, dat is - fyn ik - meer beleving as werklikhyd.

Sien ik jim 24 novimber ok bij ‘Domela op ’t Bildt’ in de Van Harenskerk?

Buienradar.nl


Laatste columns



Buienradar.nl