Cultuur

Bildtse burgemeesters in Domela syn tiid (4)

Edo Bergsma komt op foor Jippe van der Ploeg (3)

Door de redactie van de Bildtse Post

Doe’t Edo Bergsma (burgemeester fan 1892 ant 1896) in 1932 herinnerings ophaalde út syn Bildtse jaren had hij ’t d’r over dat “er telkens geschoten werd en geregeld stonden boerderijen in brand.” Gong ’t doedestiids inderdaad soa mâl op ’t Bildt?

Jan Stap en syn mannen bij boer Wassenaar. (Illustrasy út Aldfaers Groun)

Deur Klaas Dankert -  In de loop fan 1890 liep de spanning op ’t Bildt deur - soa’t burgemeester Bergsma saai - de honger en de ferbittering op. Met ’t útroepen fan de staking deur Broedertrouw waren de ferhoudings tussen boeren en erbaaiers nag feerder op skerp set. Jan Stap en ’n stik of wat metstanders gongen avens laat d’r nag op út om bij boer Wassenaar de staking an te sêgen. Acht ekstra man marsisee en 100 soldaten onder laiding fan Kaptain Boissevain worden derna an de Ouwe-Dyk stasjoneerd. Fooral at boeren d’r in slaagden erbaaiers fan feerderop in de prevînsy as ‘ônderkrúppers’ ’t werk doen te laten, kon ’t soamaar út de hând lope.

Gêrm van Tuinen en Jan Stap, baide út St.-Jabik worden foor de rechter sleept, omdat se op 23 augustus 1890 in Balk de erbaaiers Sjoerds, De Jong en Reekers neffens de anklacht drigend toebeten hadden: „als jelui op het Bildt komt te werken dan snijden wij je in riemen, de kokende olie staat klaar, waar wij je mee zullen begieten, wij maken je allen dood als jelui op het Bildt komt werken”. De ferdediging worde foerd deur Piter Jelles Troelstra. Bij ’t ferhoor deur de rechter wouwen de getugen hur ferklaring teugen de plisy niet ônder ede befestige. D’r bleef dus niks fan de anklacht over en de ofsier kon dan ok niet âns as frijspraak frage.

Op 27 augustus 1890 sou H. Brolsma,  ’n skoalmeester fan 21 fan de Ouwe-Dyk teugen ’n maisy út Balk, Ibeltsy de Vries said hewwe: “zal ik dij verzuipen bliksem?” Sij waar met ‘n ploeg erbaaiers út Balk metkommen om foor hur te koken en soa. De rechter feroordeelde de ferdochte tot drie weken gefangenisstraf.

Bij deuze konfrontasys tussen stakers, ‘ônderkrúppers’ en marsisees bleef ‘t niet bij woorden. ’t Kin niet âns as dat d’r ok wel klappen fâlen binne en soms nag mâler. Doe’t ‘t maart 1891 teugen de aven in de Oasthoek tot ’n botsing kwam met folk, dat wel werke wou en de plisy de baide partijen útnander houwe wou ‘werd er een schot gelost op den veldwachter Schuite, wien een kogel door de slippen van zijn jas ging’.

Dartig jannewary 1893 worde d’r midden in de nacht skoaten op de weuning fan ’n aarmfoogd in St.-Anne. Drie rútten fan de slaapkamer gongen d’r an. De beweuners sliepen rustig deur, maar de buren skrokken hur doad.

Sundeg 18 juny 1893 waar d’r ’n 'meeting' in Stiens met 'n tal sprekers. Alles ferliep rustig totdat d’r in de pauze inenen revolverskoaten klonken. De ferwarring waar groat en d’r binne ferskillende lezings fan wat d’r gebeurd is. In de Standaard leze wij: ‘Gister werd te Stiens een meeting gehouden door de socialistische vrouwenvereniging. In de pauze werd een der sprekers, die het over de „klasse-justitie" had gehad, door een tweetal marechaussees naar zijn naam enz. gevraagd. Nauw hoorde men wat er gaande was, of de aanwezigen drongen zich om de mannen der wet heen die het tamelijk benauwd kregen. Een der marechaussees sloeg met zijn revolver in het rond, om de handen vrij te krijgen. Weldra ontstond er een gevecht, waarbij de sabels werden getrokken, en men allerlei kreten hoorde; vrouwen vielen flauw; kinderen huilden, mannen waren woedend. Plotseling klonken revolverschoten, die blijkbaar uit het publiek op de marechaussees werden gericht. Onmiddellijk daarop trok een der marechaussees zijn revolver en schoot daarmee een der socialistische leiders, van wien men zegt, dat hij ook schoten gelost had, door de hand. De politie kreeg versterking en de man, die in de hand gewond was, werd in hechtenis genomen. Men wierp de politie met steenen en aardkluiten, en toen deze zich omkeerde, pal bij een bruggetje, vielen verscheiden der steenengooiers in overhaaste vlucht te water.’

In ‘t Algemeen Handelsblad staat ‘n ândere ferzy fan ‘t selde gebeuren : ‘Eenige jongelieden uit Leeuwarden schenen de marechaussees tot mikpunt te willen nemen hunner plagerijen en sarden hen zoolang tot de brigadier Zeevaart tegen een hunner proces-verbaal wilde opmaken, ogenblikkelijk was hij omringd, waarop hij trachtte zich ruimte te maken door met de revolver in de hand om zich heen te slaan.’

Op de rechtsitting op 24 july 1893 worde Jippe d'rfan beskuldigd dat hij op twee marsisees en twee plisys skoaten had ‘met het oogmerk om die personen van het leven te berooven, welk voornemen hij niet heeft kunnen volvoeren, omdat hij die personen gemist heeft door aan zijnen wil onafhankelijke omstandigheden’. De Ofsier fan Justisy meende dat wij hier te doen hadden met ’n slachtoffer fan gewetenloaze ophitserij, ’n man die’t goed bekind staat, 'n goed echtgenoat en die’t nooit tot soa’n misdriif kommen weze sou at him niet algedurig de kop ‘warm was gepraat’.

Burgemeester Bergsma waar spesjaal na de rechtbank kommen om te ferklaren dat de ferdochte goed bekind ston en dat hij syn pesisy as foorsitter fan de soasjaal-demokratise bond nooit misbrúkt had tot oproerkraaierij, in teugendeel hij het altyd tot rust maand. Jippe van der Ploeg worde feroordeeld tot een jaar gefangenisstraf. At hij een jaar later in St.-Anne werom komt, is ’t feest op de buurt.

In ’t soasjalistise Recht voor Allen beklaagde de korrespondint him d’rover dat een fan de rechters soawat de hele sitting sat te slapen.

Enne …., ant kikes op 24 novimber in de Van Harenskerk.

Buienradar.nl


Laatste columns



Buienradar.nl